1990-ից սկսած գյուտերի ամենամեծ քանակն աշխարհի մակարդակով գրանցվում է Եվրոպական Միության երկրներում: Այդ ցուցանիշը կազմում է ընդհանուրի 34,8%-ը: Գյուտերի ամենամեծ քանակով հաջորդում է ԱՄՆ-ն՝ ընդհանուրի 33,9%-ով, այնուհետև Ճապոնիան (18,3%) և Գերմանիան (11,8%): Առավել ցածր ցուցանիշերով ցանկը շարունակում են Ֆրանսիան (4,2%), Մեծ Բրիտանիան (3,8%), Նիդերլանդները (3,3%), Կորեան (3,5%), Շվեցարիան (2,4%) և Շվեդիան (2,1%): Իտալիան, Կանադան, Ավստրալիան, Չինաստանը և Ֆինլանդիան գրանցված գյուտերի քանակով գտնվում են գրեթե միևնույն հորիզոնականում՝ տատանվելով 1,5%-ի շուրջ:
Հետաքրքիր է նշել, որ 2005թ-ի տվյալներով՝ ողջ աշխարհում գյուտերի 60-65%-ը գրանցվել է անգլերեն լեզվով, 10%-ը՝ ճապոներենով, շուրջ 10%-ը՝ գերմաներենով, 3%-ը՝ ֆրանսերենով, 2%-ը՝ կորեերենով, 1%-ը ռուսերենով և այլն:
Գյուտերի ամենամեծ մասը բաժին է ընկնում բժշկական, ստոմատոլոգիական և կոսմետիկայի արտադրության ոլորտներին, այնուհետև դիգիթալ էլեկտրական տեխնիկայի ստեղծմանը:

«Հայաստանում 1992- 2006թթ. գյուտերի և օգտակար մոդելների հայտերի ընդհանուր քանակը կազմել է  2 568: 2006թ. ՀՀ մտավոր սեփականության գործակալություն է ներկայացվել 193 գյուտի և 21 օգտակար մոդելի հայտ, որոնցից 213-ը ստացվել է ազգային հայտատուներից, 1-ը՝ օտարերկրյա»,-MEDIAINFORM-ին ներկայացնում է ՀՀ մտավոր սեփականության գործակալության գյուտերի և օգտակար մոդելների բաժնի պետ Անահիտ Խանազադյանը:

2006թ-ին Արտոնագրային համագործակցության մասին պայմանագրի (PCT) ընթացակարգով Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության Միջազգային բյուրո (Ժնև) առաքվել է 7 միջազգային հայտ: Մինչ այժմ ՀՀ-ից PCT առաքված հայտերի ընդհանուր քանակը կազմում է 46:
2006թ. Եվրասիական արտոնագրային կոնվենցիայի ընթացակարգով ՀՀ ազգային հայտատուների կողմից ներկայացվել է գյուտերի 2 հայտ: Եվրասիական արտոնագրային գերատեսչություն (Մոսկվա) առաքված հայտերի ընդհանուր քանակը կազմում է 11:
2006թ. տրվել է գյուտի 213 և օգտակար մոդելի 27 արտոնագիր:
ՀՀ մտավոր սեփականության գործակալությունում գյուտերը սկսել են գրանցվել 1993թ-ից, քանի որ գործակալությունը սկսել է գործել 1992թ-ից: Մինչև 1997թ. տարեկան գյուտերի և հայտերի թիվը միջին հաշվով կազմել է 300-400, ինչը բավականին մեծ թիվ է: Դա պայմանավորված էր նրանով, որ սովետական կարգերի փլուզումից հետո շատ գյուտերի գրանցումն անավարտ էր մնացել, ուստի դրանց հետազոտությունները շարունակվեցին Հայաստանում և դրանց սկսեցին տրվել արդեն ազգային արտոնագրեր:
 

1993թ-ից Հայաստանը Արտոնագրային համագործակցության մասին պայմանագրի (PCT) անդամ է, և այդ ընթացակարգի համաձայն՝ Հայաստանում ընդունվում և գրանցվում են նաև միջազգային հայտեր: Նախկինում դրանց թիվը բավականին մեծ էր՝ ընդ որում  հիմնականում մեքենաշինության, դեղագործության և գյուղատնտեսական մեքենաների ոլորտներից: Սակայն երբ 1997-ից Հայաստանը դարձավ Եվրասիական արտոնագրային կոնվենցիայի լիիրավ անդամներից, (իսկ այդ կոնվենցիայի անդամների շարքում ընդգրկված էին նախկին սովետական միության 9 հանրապետություններ), Հայաստանում ստացվող միջազգային հայտերի թիվն էապես նվազեց, քանի որ գյուտերի փորձաքննությունը և գրանցումն սկսեց իրականացվել արդեն Եվրասիական արտոնագրային գերատեսչությունում, որը գտնվում է Մոսկվայում: Այդ իսկ պատճառով վերջին 2-3 տարվա ընթացքում ՀՀ մտավոր սեփականության գործակալությունում ստացվել է ընդամենը 4-5, իսկ ողջ 2006-ի ընթացքում ընդամենը 1 միջազգային հայտ:
Ինչ վերաբերում է ազգային հայտատուներին, ապա նրանց թիվը վերջին 5-6 տարում բավականին կայուն է՝ շուրջ 200 (տատանումները կարող են լինել շուրջ 20 գյուտի հաշվով): Գյուտերի հայտերը հիմնականում «ամեն ինչ մարդու համար» բաժնում են (դրանք այն գյուտերն են, որոնք մարդու կյանքն առավել հարմարավետ են դարձնում), այնուհետև մեքենաշինություն, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, բիոքիմիա, բժշկություն և այլ ոլորտներից: Կան իրենց բնույթով ավելի բարդ նյութեր՝ կապված քիմիական գործընթացների հետ, սակայն դրանք շատ փոքր թիվ են կազմում:
Գյուտերի պատկերն արտացոլում է մեր հանրապետության արդյունաբերության վիճակը, և, որպես օրինաչափություն, այն ոլորտն է առավել զարգանում, որում ավելի մեծ թվով գյուտեր են գրանցվում: Օրինակ՝ անցյալ տարվա կտրվածքով կտրուկ աճել է գյուտերի թիվը մետալուրգիայի ոլորտում, որոնք հիմնականում Քաջարանի մոլիբդենային կոմբինատի արտադրանքի մշակման, կորզման եղանակներին են վերաբերում: Իսկ օրինակ երկրաշարժից հետո մի քանի տարի շարունակ գյուտերը հիմնականում վերաբերում էին սեյսմակայուն շինարարությանը և երկրաշարժերի կանխորոշման եղանակներին: Անլույս տարիներին կտրուկ շատացել էին էլեկտրաէներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների հայտնաբերմանը վերաբերող գյուտերը: Ներկայումս շատ են ստաբիլ գյուտերը՝ ասենք՝ ինքնահրկիզվող ծխախոտեր, որպեսզի վարորդի ուշադրությունը չշեղվի, ինքնատաքացվող սուրճ եփելու տարա և այլն:
Հայաստանում վերջին ժամանակահատվածում շատ է մեծացել հետաքրքրությունը տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի հանդեպ, մանավանդ որ վերջին 2 տարիներին Հայաստանում սկսել են տարբեր ապահովագրական ծառայություններ գործել և արտոնագրեր տալ: Կան նաև էլեկտրոնային առևտրի հետ կապված գյուտեր, որոնց թիվն աճման միտում ունի, քանի որ հանրապետությունում վերջերս ուժի մեջ է մտել էլեկտրոնային ստորագրության և էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության համակարգը: 

Այդուհանդերձ, պետք է նշել, որ  Հայաստանում գիտության պատկերը շատ տխուր է, քանի որ մեր գյուտերի հիմնական մասը լուրջ գիտական բնույթի չեն: Դրանք գերակշիռ մասով ինովացիոն կատարելագործումներ են: Գյուտերի շուկայականացման առումով Հայաստանում պատկերն ավելի տխուր է, քանի որ գյուտերի միայն 10%-ն է շուկայում գտնում իր տեղը, ինչը շատ փոքր տոկոս է: Իսկ դրա հիմնական պատճառն այն է, որ մեզանում փոքր և միջին բիզնեսի ենթակառուցվածքը զարգացած չէ, այնինչ գյուտերը գերակշիռ մասով պետք է հենց այդ ոլորտներում ներդրվեն և առօրյա կիրառություն ստանան, որպեսզի գյուտարարն էլ իր հերթին շահույթ ունենա:
Հայ գյուտարարների համար գյուտի գրանցումը և արտոնագրի ստացումը շատ դեպքերում նույնիսկ գլխացավանք է դառնում՝ կապված հարկերի և տարեկան տուրքերի հետ: Չնայած գյուտերի արտոնագրերը 10 տարվա գործողության ժամկետով են տրվում, սակայն դրանք հիմնականում 2 տարվա կյանք են ունենում, քանի որ գյուտարարները չեն կարողանում վճարել տարեկան հարկերը, այն էլ երբ վերջիններս դեռ մեծ զեղչերով են սահմանված: Արդյունքում էլ արտոնագրատերը կորցնում է իր գյուտի վրա տարածվող բացառիկ հեղինակային իրավունքը, և գյուտը սկսում է համարվել հանրային սեփականություն: Օրինակի համար պետք է նշել, որ ԱՄՆ-ում գյուտերի 90%-ը ներդրվում է փոքր և միջին ձեռնարկություններում: Իսկ Հայաստանում բացակայում է գիտնականների և տարբեր գործարար կազմակերպությունների միջև երկխոսությունը:

Չնայած հայաստանյան գիտության ոլորտի այս պատկերին, հարկ ենք համարում նշել, որ, համաձայն «Արդյունաբերական սեփականություն» գործակալության պաշտոնական տեղեկագրերի տվյալների՝ Հայաստանը յուրաքանչյուր 10 000 բնակչին ընկնող տարեկան արտոնագրված գյուտերի քանակով (2,5) գերազանցում է Իռլանդիային (1,7), Նոր Զելանդիային (1,7), Հոնկոնգին (1,5), Իսպանիային (0,4), Իտալիային (2,1), և զիջում է «մեծ յոթնյակ»-ի մնացած 6 երկրներին, Իսրայելին (10,2), Ֆինլանդիային (4,5), Թայվանին (2,8), Հարավային Կորեային (4,4) և այլն:
MEDIAINFORM 10.06.2007