0

Մեր իրականության մեջ երեխաների մոտ չափազանց հաճախ են ի հայտ գալիս հոգեբանական խնդիրներ, որոնք գերակշիռ մասով կապված են վախերի և տագնապների հետ: Ընդ որում՝ աղջիկ երեխաների մոտ, հիմնականում դեռահասության շրջանում, առավել մեծ է հոգեբանական խնդիրների ի հայտ գալու հավանականությունը: Եթե տղաների մոտ այս շրջանը կարող է ուղեկցվել, ասենք, վարքային խանգարումներով, ապա աղջիկներն այս շրջանում դառնում են առավել լռակյաց և  ինքնամփոփ: Նրանք ավելի ճնշված են լինում, որովհետև ավելի շատ են ենթարկվում մեզանում ընդունված բարոյական նորմերին և «չի կարելի»-ներին. նշում է «ՍԲ Աստվածամայր» ԲԿ-ի (“Surb Astvatcamayr” Medical Center) հոգեբան Հասմիկ Մելիքյանը:

Նույնիսկ մեր մանկավարժներն են կաղում հոգեբանությունից::

Իսկ նախադպրոցական տարիքի երեխաների մոտ հոգեբանական խնդիրների հիմնական աղբյուրը հանդիսանում են իրենց հատկացված ուշադրության պակասը և գերակտիվության սինդրոմը, երբ երեխաները չեն կարողանում հանգիստ նստել, անուշադիր են, հիշողությունը թույլ է և այլն: Պետք է իմանալ, որ եթե մինչև 9-10 տարեկան երեխան չի սպառում իր ֆիզիկական ակտիվությունը, հետագայում նրա մոտ կարող են առաջանալ գերշարժունության խնդիրներ:

Մեր իրականություն մեջ երեխայի հոգեբանական խնդիրների գերակշիռ մասով կապված են վախերի և տագնապների հետ՝ հիմնականում կապված բաժանման հետ. բաժանում ծնողներից, սիրելի մարդկանցից և այլն: Հաճախակի են դարձել ներշնչված վախերը, երբ երեխային փորձում են սաստել՝ վախեցնելով տարբեր ձևերով: Որպես արդյունք՝ հնարովի պատճառներից առաջացած վախերը երեխայի համար դառնում են իրական աշխարհըմբռնում:
Պետք է առանձնացնել, որ մարդը կարող է լինել տագնապային և տագնապով: Տագնապային անձն այդպիսին է ի ծնե, նա տագնապը ձեռք է բերում իր մորից կամ ստանում գենետիկորեն: Կա նաև, այսպես կոչված, բազային տագնապ, որը մարդն ստանում է ծնվելու պահին, ինչը ամրագրվում է նրա ենթագիտակցական աշխահում: Բնածին տագնապներն շատ ավելի դժվար են վերացվում և բուժվում, քան կյանքի ընթացքում տարբեր հանգամանքների բերումով առաջացած տագնապները: Երեխայի հոգեբանության վրա ուղղակիորեն ազդում են նաև սոցիալական խնդիրները: Իսկ երբ երեխայի մոտ նյարդային լարվածությունը խրոնիկ ընթացք է ստանում, ապա նա, որպես արդյունք, ընկնում է դեպրեսիայի մեջ, պարփակվում ինքն իր մեջ, լուրջ խնդիրներ է ունենում միջմարդկային փոխհարաբերություններում և այլն: Ընդ որում՝ հոգեբանական խնդիրներն աստիճանաբար կարող են ստանալ նաև սոմատիկ դրսևորումներ՝ ախորժակի անկում, փորկապություն, ցավեր որովայնում, երբեմն գլխացավեր և այլն: Նման դեպքերում ծնողները տարբեր միջոցների են դիմում՝ արյան անալիզ են հանձնում և այլն, սակայն չեն կարողանում պարզել՝ ինչումն է հիմնական խնդիրը: Նման դեպքերում անհրաժեշտ է հոգեբանական մոտեցում ոչ միայն երեխայի, այլև ծնողների նկատմամբ, որպեսզի վերջիններս իրենք էլ կարողանան հաշվի նստել երեխայի ցանկությունների հետ, իմանան՝ ինչ չափով պահանջներ ներկայացնեն նրան, որպեսզի դրանք չլինեն երեխայի ուժերից վեր և այլն: Սակայն մեզանում դեռևս ձևավորված չէ ճիշտ մոտեցումը հոգեբանը նկատմամբ: Այսօր ծնողները, ինչու չէ, նաև բժիշկները սովոր են, որ բժշկական միջամտությունն անպայման լինի կտրելով, սրսկելով, իսկ խոսքը մեզանում դեռևս չի համարվում որպես բժշկական միջամտության ձև: Ճիշտ է, յուրաքանչյուր ծնող էլ ցանկանում է ճիշտ դաստիարակել երեխային և լինել հոգեբան, սակայն այսօր մեզանում այդ մոտեցումները գրեթե ոչ մի տեղ չեն սովորեցվում: Նույնիսկ մեր մանկավարժներն են կաղում հոգեբանությունից: Ուստի ամեն մարդ նախևառաջ ինքը պետք է կարողանա պայքարել սթրեսների և նևրոզների դեմ: Դրա համար պետք է կարողանալ տիրապետել իրավիճակին, ինչի համար շատ կարևոր է ընտանեկան դաստիարակությունը, դպրոցի և ցանկացած ուսումնական հաստատության դերը: Երեխայի մեջ դեռ վաղ տարիքից պետք է ձևավորված լինի դիմակայելու և սոցիալական միջավայրին հարմարվելու ունակությունը: Այս պարագայում կարևորվում է նաև մարդու անհատականությունը և խառնվածքը:

Երեխային սթրեսներից զերծ պահելու համար պետք է նրա համար ստեղծել առողջ կենսակերպ վարելու պայմաններ, ինչը ներառում է ճիշտ քունը, ճիշտ սնունդը, երեխան չպետք է նայի գիշերային սարսափ-ֆիլմեր, 15 րոպեից ավելի չպետք է նստի համակարգչի առջև: Այնինչ կոմպյուտերներն այսօր փոխարինում են երեխայի արտաքին աշխարհին, կտրում նրան իրականությունից: Համակարգչային խաղերը կախվածություն են դառնում երեխայի համար: Դրա փոխարեն հարկ է երեխայի մեջ դաստիարակել գեղագիտական ճաշակ: Երեխայի միտքը պետք է զբաղված լինի բազմազան գործունեությամբ, սակայն ոչ այնպիսի ծանրաբեռնվածությամբ, որ երեխան ֆիզիկապես ի վիճակի չլինի հաղթահարել դրանք: Ամեն դեպքում՝ հոգեբանական խնդիրներին լուծում տալու համար պետք է նախ ճշտել դրանց աղբյուրը:
MEDIAINFORM 15.06.2007
 

Այս դարաշրջանն անվանվում է նևրոզների դարաշրջան, քանի որ կյանքի այս պայմաններում նյարդաբանական խնդիրների համար նախապայման հանդիսացող գործոնները շատ ավելի մեծ թիվ  են կազմում, քան նախկինում. նշում է Մալաթիա ԲԿ-ի նյարդաբանական բաժանմունքի վարիչ, բգթ Զոհրաբ Գրիգորյանը: Նյարդաբանական խնդիրների տարբեր պատճառների շարքում են նաև ուրբանիզացիան՝ կյանքի կենտրոնացումը մեծ քաղաքներում, հոգեբանական լարվածությունը՝ կապված սոցիալ-տնտեսական խնդիրների հետ, մարդկային փոխհարաբերությունների բարդացումը և շատ ու շատ այլ գործոններ, և այս ամենը ծանր բեռ է դառնում մարդու հոգեկանի վրա՝ հանգեցնելով նույնիսկ ծայրահեղ նևրոտիկ վիճակների: Այս միտումն ընդհանուր է, և նևրոզների ու սթրեսների տեսակարար կշիռն աճում է ողջ աշխարհում: Նյարդաբանական խնդիրներից խուսափել թերևս հնարավոր չէ, սակայն արդեն իսկ առկա խնդիրների լուծման համար պետք է առանձնացնել օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ մոտեցումներ: Նախևառաջ անհրաժեշտ է կյանքի սոցիալական պայմանների բարելավում, ինչը, բնականաբար, մեկ անհատից չի կախված և վիճակը միանգամից շտկել հնարավոր չէ: Սակայն ամեն անհատ ինքը պետք է կարողանա ստեղծել իր հոգեբանական պաշտպանությունը: Իսկ դա կարելի է անել նախևառաջ ինտելեկտի միջոցով, քանի որ այդպիսով մարդը կարող է հոգեբանական անալիզի ենթարկել իր շրջապատն ու իր հետ միևնույն միջավայրում գտնվող մարդկանց: Այդպիսի անալիզի միջոցով մարդը կարողանում է ամեն մի սթրեսային իրավիճակում իր իսկ համար ստեղծել ներքին մի հայեցակարգ, մի դիրքորոշում, որ էլ օգնում է հաղթահարել տվյալ դժվարին իրավիճակը՝ թույլ չտալով, որ վերջինս խորը սպի թողնի իր հոգեկան աշխարհի վրա: Մարդը պետք է կարողանա կանոնակարգել իր ռեակցիան տարբեր, թեկուզ և անկանխատեսելի երևույթների հանդեպ, իսկ դրա համար նա պետք է իմացական մեծ պաշար ունենա:
Այդուհանդերձ՝ նյարդաբանական խնդիրները չափազանց մեծ թիվ են կազմում բնակչության մոտ: Դրանց մեջ գերակշռում են նյարդային համակարգի անոթային հիվանդությունները, մասնավորապես ինֆարկտը և ինսուլտը, ապա նաև ռադիկուլիտը, գլխացավերը և այլն: Առավել քիչ են հանդիպում նեյրոինֆեկցիաները, ցնցումային նոպաները: Թվային տվյալները ցույց են տալիս, որ Հայաստանում ամեն 100 000-ից 300-ի մոտ դիտվում է սրտի կաթված, իսկ դա արդեն բավականին մեծ թիվ է: Պետք է մեծ ուշադրություն դարձնել նաև ուղեղի ատրոֆիկ պրոցեսներին, (երբ մարդու հիշողությունը թուլանում է և ինտելեկտը նվազում), որոնց տեսակարար կշիռն այսօրվա դրությամբ ևս շատ մեծ է: Այդ պրոցեսների առաջացումը հիմնականում կապում են մարդու բարձր տարիքի հետ: Իհարկե, տարիքն ունի նշանակություն, սակայն շատ դեպքերում դրանք պայմանավորված են լինում տարբեր հիվանդություններով, որոնց արդյունքում ուղեղի բջիջներն այսպես կոչված «մաշվում են», փոխվում է մարդու մտածելակերպը, ինտելեկտը կարծես ետ է զարգանում, վատանում է պրոֆեսիոնալ գործողությունների կատարման մակարդակը, և մարդը կորցնում է սոցիալական միջավայրին հարմարվելու ունականությունը, չնայած որ ֆիզիկապես դեռևս գործունակ է լինում: Ուղեղի արտրոֆիկ պրոցեսների թիվը ևս աճման միտում ունի ողջ աշխարհում, և պետք է կարևորել, որ առողջական այս խնդիրները ժամանակին ախտորոշելու դեպքում կարելի է կասեցնել:
Նյարդաբանություն ոլորտում, սակայն, ամենախնդրահարույց հարցը շարունակում են մնալ գենետիկորեն փոխանցվող նյարդաբանական հիվանդությունները, որոնք իրոք մեծ թիվ են կազմում նյարդաբանական հիվանդությունների ընդհանուր թվի մեջ: Դրանցից ամենամեծ տարածվածությունն ունեն, օրինակ, ցրված սկլերոզը, էպիլեպսիան, սպինալ ամիոտրոֆիաները, երբ մարդու մոտ աստիճանաբար ոտքերի թուլություն է առաջանում և այլն: Գեներով պայմանավորված հիվանդությունները վտանգավոր են նաև նրանով, որ առաջանում են աստիճանաբար, դանդաղ ընթացքով, սակայն անկասելի կերպով խորանում են՝ հանգեցնելով հաշմանդամային վիճակի: Այսօր ողջ աշխարհում բժշկությունը մոբիլիզացված է այդ հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար: Ճիշտ է՝ արդեն իսկ կան որոշակի հաջողություններ, սակայն դրանք դեռևս հեռու են հուսադրող լինելուց, և բոլոր դեպքերում ժառանգական գործոնի հաղթահարումը բժշկության համար շարունակում է մնալ որպես անհաղթահարելի խոչընդոտ:
MEDIAINFORM 05.06.2007


Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ մարդու առողջությունը պայմանավորված է 4 հիմնական գործոններով՝ ժառանգականություն (10%), շրջակա միջավայր (20%), տվյալ երկրի առողջապահական համակարգի հասանելիություն և զարգացածություն (20%), սակայն ամենամեծ դերը խաղում է կենսակերպը (50%):
Իսկ հայաստանյան կենսակերպը, պարզվում է, իր բազմապիսի խնդիրներով հանդերձ, ունի նաև մեկ այլ ոչ պակաս կարևոր կողմ: Այն, որ մեր ազգային մտածելակերպը և ավանդական ու քարացած կարծրատիպերը կարող են իրենց հերթին հանգեցնել հոգեբանական խնդիրների: Մասնավորապես պետք է նշել, որ Սի.Օ.Էյ.Էֆ. Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամի կողմից Արմավիրի մարզում 100 երեխայի հաշվարկով կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ նրանցից 36-ն ունեն ներանձնային խնդիրներ, 17-ը՝ հուզակամային, 13-ը՝ վարքային և 37-ը՝ միջանձնային փոխհարաբերություններում: Ընդ որում՝ այդ հոգեբանական խնդիրներն առավել վառ են արտահայտված միակողմանի կամ երկկողմանի ծնողազուրկ, ինչպես նաև ամուսնալուծված ծնողների երեխաների մոտ: Վերջիններս, հենց այդ գործոններով պայմանավորված, առավել հաճախ են ցուցաբերում հակասոցիալական և ագրեսիվ վարք: Նման վարքի դրսևորման պատճառ կարող են հանդիսանալ նաև սոցիալ-տնտեսական անբարեկեցիկ պայմանները: Հոգեբանական լարված վիճակը, բնականաբար, իր հերթին բացասաբար է անդրադառնում նաև երեխաների ուսման որակի վրա, նույնիսկ շատերն ընդհանրապես դադարում են դպրոց հաճախելուց կամ էլ չափազանց շատ են բացակայում: Նույն ավանդական հիմքերից ելնելով՝ մեզանում, որպես դաստիարակության «հարգի» միջոց, ցավոք, շարունակում է մնալ ծեծը, ասել է, թե բռնությունը և երեխաների իրավունքների ոտնահարումը:

Խոսելով այս խնդրի մասին՝ Հայաստանում ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամի ներկայացուցիչ Շելդոն Յեթը MEDIAINFORM-ին տված հարցազրույցում նշում է, որ թեկուզ և դժվար է ընդհանրացնել աշխարհի տարբեր երկրների երեխաների խնդիրները, սակայն կարելի է ասել, որ Հայաստանում, ինչպես և աշխարհի տարբեր երկրներում, կան երեխաների իրավունքների ոտնահարումներ, և դա հատկապես բնորոշ է խոցելի և սոցիալապես անապահով ընտանիքներին: Սակայն սոցիալապես ապահով ընտանիքներում էլ այդ խնդիրները չեն բացակայում:

Այդուհանդերձ, չի կարելի ժխտել, որ իրականում Հայաստանում կան մարդու իրավունքները պաշտպանելուն կոչված օրենքները և թե՛ ազգային, թե՛ մարզային և թե՛ ավելի ցածր օղակների մակարդակով կա ցանկություն՝ փոխելու ներկա իրավիճակը և կիրառելու օրենքները: Այդ մասին են վկայում Հայաստանում ներկայումս իրականացվող բազմապիսի ծրագրերը և միջոցառումները:

Աշխարհում ամեն տեղ էլ կա երեխաների հարկադիր աշխատանքի խնդիրը: Չնայած Հայաստանի մասին այդ տվյալները ստույգ չեն, սակայն կարելի է ասել, որ այստեղ հարկադիր աշխատանքները հիմնականում գյուղատնտեսական ուղղվածություն ունեն: Եվ գնահատելի է, որ Հայաստանը ներկայումս անդամակցում է Աշխատանքի համաշխարհային կազմակերպության կոնվենցիային, որը վերաբերում է աշխատանքի վատթարագույն ձևերում երեխաների ներգրավման վերացմանը: Դա նշանակում է, որ ՀՀ-ն այսօր պարտավորություն է ստանձնել՝ երեխաների հարկադիր աշխատանքի խնդրին ավելի լուրջ անդրադառնալու և լուծումներ տալու:

Ինչ վերաբերում է երեխաների ներքին հոգեբանական խնդիրներին, որոնց հիմնական պատճառներից են հանդիսանում ավանդական մտածելակերպը և քարացած պատկերացումները, ապա կարելի է ասել, որ ավանդական խնդիրներն առկա են բոլոր երկրներում, բոլոր հասարակություններում և երբևէ չի կարելի ակնկալել, որ այդ ամենը հնարավոր է մեկ գիշերում փոխել և բարելավել իրավիճակը, սակայն անվիճելի է, որ ժամանակը կանի իրենը, մանավանդ որ Հայաստանում արդեն եվրոպականացման, ազատականացման ու զարգացման միտումները կան: Առաջին հերթին նկատելի է նաև հասարակության իրազեկության աստիճանի բարձրացումը: Մարդիկ արդեն ավելի լուրջ և սրտացավ մոտեցում են սկսել ցուցաբերել իրենց երեխաներին և վերջիններիս խնդիրներին և ավելի զգայունակ են նման խնդիրների առաջացման հարցերի վերաբերյալ: Սակայն այս հասարակությունը դեռևս կարիք ունի կայացած սոցիալական ինստիտուտների, և որքան էլ տարբեր միջազգային կազմակերպությունների կողմից ներդրումներ արվեն և ծրագրեր իրականացվեն, դրանք արդյունք չեն ունենա, եթե Հայաստանի բնակչության մոտ չփոխվեն պատկերացումները և հոգեկերտվածքը, մինչև մարդիկ իրենք չգիտակցեն, ինչում է կայանում իրենց խնդիրը և որ հենց իրենք պետք է այդ խնդիրների լուծումները գտնեն: Այս մարդիկ դեռ պետք է սովորեն հոգեբաններին տարբերել հոգեբույժներից:
MEDIAINFORM 02.06.2007

Հեղինակային բոլոր իրավունքները պատկանում են MEDIAINFORM լրատվական գործակալությանը:
Նյութերն ամբողջությամբ կամ դրանցից մասնակի մեջբերումներ կատարելիս հղումը MEDIAINFORM-ին պարտադիր է:
® ©  2002 - 2007  MEDIAINFORM news agency, Magistros-Trophy LLC. All rights reserved