0

Անկախացումից հետո ՀՀ-ում ազգագրական վիճակը մեծ փոփոխությունների է ենթարկվել, իսկ ներկայիս ազգագրական հիմնախնդիրները շատ մտահոգիչ են:  Այս հիմնախնդիրների մասին MEDIAINFORM-ի հետ ունեցած հարցազրույցում պարզաբանումներ է տալիս ՄԱԿ-ի հայաստանյան ներկայացուցչության Գարիկ Հայրապետյանը:

Հետխորհրդային տարիներին ծնելիությունը Հայաստանում կրկնակի անկում է ապրել: 1990թ. համեմատ՝ 2005թ. ծնունդների թվաքանակը 1000 բնակչի հաշվով նվազել են համապատասխանաբար 2.1 և 1.9 անգամ (2005-ին գրանցվել է 37 499 ծնունդ՝ 1990թ. 79 882-ի դիմաց և 11.7%՝ 22.5%-ի դիմաց): Ճիշտ է, վերջին տարիներին, 2001-ի համեմատ, ծնունդների թիվն աճել է՝ տարեկան կազմելով շուրջ 38-39 000, սակայն դա պայմանավորված է ոչ թե նրանով, որ մեկ կինն արդեն ավելի շատ երեխաներ է ունենում, այլ նրանով, որ 70-ականների վերջին և 80-ականների սկզբին դեմոգրաֆիական բուռն աճի պայմաններում ծնված երեխաներն արդեն մտել են վերարտադրողական տարիք, այսինքն՝ մեծացել է ծննդկանների թիվը: Սակայն եթե 70-80-ական թթ-ի բուռն աճի արդյունքում ծնունդներն այսօր շուրջ 38-39 000-ն են, ապա ինչպիսի՞ն կլինի պատկերը մոտ 10 տարի անց, եթե 90-ական թթ տարեկան գրանցվել է ընդամենը 20-25 000 ծնունդ: Հաշվումները թույլ են տալիս եզրակացնել, որ 10 տարի հետո ներկայիս սերնդի տված ծնունդները կլինեն ընդամենը 15-20 000:

Ժողովրդագրական վերլուծությունը ցույց է տալիս նաև, որ 1 կնոջ հաշվով ծնելիության գումարային գործակիցը նվազել է՝  ներկայումս կազմելով 1,4 երեխա, այնինչ ընտանիքի վերարտադրությունն ապահովելու համար այդ ցուցանիշը պետք է նվազագույնը լինի 2,1: Այս հանգամանքը նաև ազգային անվտանգության խնդիր է, քանի որ Հայաստանը շրջապատված է մուսուլմանական երկրներով, իսկ, ըստ կանխատեսումների, մինչև 2030թ. այդ երկրների բնակչության թվաքանակն աճելու է 2 անգամ, այն էլ այն դեպքում, երբ լուծված չեն նաև տարածաշրջանային որոշ խնդիրներ:

Ծնելիության մասին խոսելիս պետք է ընդգծել նաև կանանց և տղամարդկանց վերարտադրողական առողջության հետ կապված խնդիրները: Հայաստանի ողջ տարածքում այս ուղղությամբ կատարված հետազոտություններն ավելի քան մտահոգիչ են. ներկայումս հայ կանանց 30%-ի մոտ առկա են սեռական օրգանների լուրջ բարդություններ, իսկ 85-90%-ի մոտ կա որևէ խանգարում կամ ախտահարում: Սա մասամբ պայմանավորված է նաև նրանով, որ մեզանում կայացած չէ բժշկի մոտ պրոֆիլակտիկ ստուգման գնալու մշակույթը: Պետք է իմանալ, որ արգանդի վզիկի քաղցկեղը քաղցկեղի այն միակ տեսակն է, որը ժամանակին կանխորոշելու դեպքում կարելի է բուժել, սակայն այդ քաղցկեղը մեզանում բավականին մեծ տարածվածություն ունի: Այսօր երկրորդական անպտղության ցուցանիշը (երբ առաջին երեխան ունենալուց հետո այլև երեխա չեն ունենում) Հայաստանում կազմում է մոտ 30%: Լուրջ է նաև առաջնային անպտղության խնդիրը. այդ ցուցանիշը կազմում է 5%: Ուստի ընդհանրացնելով՝ պետք է նշել, որ  այսօր Հայաստանում ամուսնական զույգերի 35%-ի մոտ առկա է անպտղության խնդիրը:
Ժողովրդագրական-առողջապահական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս նաև, որ Հայաստանում նվազել է նաև սեռական ակտիվությունը: Դրա մասին է վկայում այն, որ 2000-2005թթ հակաբեղմնավորիչների օգտագործումը 4 անգամ նվազել է: Նվազել է նաև աբորտների թիվը:

Հետխորհրդային շրջանում նկատվում է նաև ամուսնությունների ցուցանիշի նվազում գրեթե 2,8 անգամ: Ճիշտ է, վերջին տարիներին որոշակի չափով աճ կա, սակայն ներկայիս ցուցանիշերը շարունակում են բավականին հեռու մնալ բավարար լինելուց: Եթե 1990-ական թթ 3,5 մլն բնակչության պարագայում տարեկան 28 000 ամուսնություն է գրանցվել, ապա այսօր 3,2 մլն բնակչության պարագայում՝ ընդամենը 16,500-17 000 ամուսնություն:
Բացի այդ՝ առաջին ամուսնության միջին տարիքը բավական բարձրացել է՝ տղամարդկանց մոտ 2,5 տարով՝ միջինում հասնելով 25,5-ի, կանանց մոտ՝ 1,6 տարով՝ միջինում հասնելով 22,3-ի: Այս հանգամանքը ևս ծնելիության նվազման պատճառ է հանդիսանում:
Ամուսնությունների թվի նվազմանը զուգընթաց աճել է ամուսնալուծությունների թիվը: Եվ ընդհանրապես տեղի է ունեցել մտածելակերպի փոփոխություն: Ընտանիքներում այլևս չկա 1-2 երեխայից ավելի երեխա ունենալու ցանկություն, դա նկատվում է նույնիսկ բավականին բարենպաստ պայմաններում ապրող ընտանիքներում: Սա էլ եվրոպականացման և ազատականացման միտման արդյունքն է: Օտարազգիների հետ ամուսնություններ նույնպես պարբերաբար գրանցվում են, իսկ արտամուսնական կապերի արդյունքում ծնված երեխաների թիվը համարյա անփոփոխ է. նորածինների 4-5%-ի դեպքում է, որ հայրությունն ընդհանրապես չի ճանաչվում:

Դեմոգրաֆիական հաջորդ խնդիրն այն է, որ հայ ազգը ծերանում է: Մեծանում է Հայրենական պատերազմի տարիներին ծնվածներից կենսաթոշակի անցնողների թիվը: Առաջիկա 4-5 տարիներին ևս թոշակի անցնողների թիվն աճման միտում է ունենալու: Հետխորհրդային տարիներին բնակչության ծերացման գործընթացի արագացումը պայմանավորված է ծնելիության մակարդակի կտրուկ անկմամբ և աշխատանքային տարիքի բնակչության էմիգրացիոն ակտիվությամբ: Պետք է փաստել, որ կենսաթոշակային տարիքի բնակչության տեսակարար կշիռը 2006թ.-ին, 1990թ համեմատ, աճել է 3.6 տոկոսային կետով՝ կազմելով 12.7%: Մինչդեռ ժողովրդագրական բնականոն զարգացման պայմաններում այս ցուցանիշը չպետք է գերազանցի 9%-ը: Այս հանգամանքն էլ, բնականաբար, իր հերթին բացասաբար է անդրադառնում նաև երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակի վրա: Եթե կենսաթոշակային տարիքի անձինք մեծ թիվ են կազմում, նշանակում է, որ պետության սոցիալական բեռն ավելանում է: Այսպիսի պայմաններում 10 տարի հետո 1 աշխատողը ստիպված կլինի հոգ տանել 5 տարեց մարդու համար՝ վճարելով սոցիալական վճարներ, քանի որ մոտ 10 տարի անց  կենսաթոշակային տարիքում գտնվող բնակչությունը կազմելու է բնակչության ընդհանուր թվաքանակի շուրջ 30%-ը: Բնակչության ծերացումը նշանակում է նաև, որ աստիճանաբար նոսրանում է հայաստանյան աշխատաշուկան, ինչի արդյունքում Հայաստանը կարող է կորցնել գրավչությունը միջազգային շրջանակներում:

Անկախացումից հետո, ծերացման հետ մեկտեղ, երկրում ավելի  քան 30%-ով աճել է մահացությունը: Եթե 1990թ. գրանցված մահվան դեպքերը կազմել են 19 000, ապա 2005-ին գրանցվել է 27 000 մահվան դեպք: Սակայն այս պարագայում կա մի դրական միտում. այն, որ կտրուկ անկում է ապրել երեխաների և մայրական մահացությունը: Բայց այս դեպքում ևս կան խնդիրներ, որոնք ավելի ուշ են ի հայտ գալիս՝ հիմնականում թերսնման հետ կապված: Հայաստանում 30% ծայրահեղ աղքատության պայմաններում շատ երեխաներ հիմնականում մարզերում թերսնման արդյունքում առավել խոցելի են դառնում բազմապիսի հիվանդությունների ձեռք բերման առումով: Հաճախ են հնչում նաև դժգոհություններ և կարծիքներ, որ մերօրյա երիտասարդությունը չունի գիտելիքների պաշար և որ այսօրվա ուսումնական հաստատություններում և դպրոցներում կրթական մակարդակը ցածր է, բացի այդ՝ դպրոցներում երեխաների ընդգրկվածությունն ընդամենը 84% է, այն դեպքում, երբ Վրաստանում այդ ցուցանիշը կազմում է 90-93%:

Ինչ խոսք, ժողովրդագրական խնդիրները չափազանց կարևոր են, սակայն լուրջ և շրջահայաց մոտեցումներն, անշուշտ, կտան իրենց արդյունքները: Այս միտումով 2005-ից ՄԱԿ-ի բնակչության հիմնադրամը ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության հետ համատեղ ձեռնարկել է Հայաստանի ազգային դեմոգրաֆիական հայեցակարգի մշակումը՝ հաշվի առնելով նաև Աղքատության հաղթահարման ռազմավարական ծրագրի (ԱՀՌԾ) վերանայող հանձնաժողովի անցկացրած ուսումնասիրությունները:
MEDIAINFORM 01.06.2007
 

Հեղինակային բոլոր իրավունքները պատկանում են MEDIAINFORM լրատվական գործակալությանը:
Նյութերն ամբողջությամբ կամ դրանցից մասնակի մեջբերումներ կատարելիս հղումը MEDIAINFORM-ին պարտադիր է:
® ©  2002 - 2007  MEDIAINFORM news agency, Magistros-Trophy LLC. All rights reserved